Sünger Testleri

Sünger Destek Faktörü (SAG Faktörü) Nedir? 65/25 IFD Oranı

Sünger destek faktörü için iki farklı girinti derinliğinde ölçüm

Aynı %25 sertlik değerine sahip iki sünger, üzerine oturulduğunda bambaşka hissettirebilir. Biri önce yumuşakça çöker, sonra taşır; diğeri baskı arttıkça çökmeye devam eder. Bu farkı tek bir sayıyla anlatan değer sünger destek faktörüdür. İngilizce literatürde support factor, SAG faktörü veya sıkıştırma modülü (compression modulus) olarak da geçer. Bu yazıda destek faktörünün nasıl hesaplandığını, sonucun ne anlattığını ve hangi durumlarda yanıltabileceğini anlatıyoruz. Testlerin genel çerçevesi için sünger testleri rehberine bakabilirsiniz.

Sünger destek faktörü nedir?

Destek faktörü, süngeri kalınlığının %65’i kadar bastırmak için gereken kuvvetin, %25’i kadar bastırmak için gereken kuvvete oranıdır. ASTM D3574 bu değeri doğrudan %65 IFD değerinin %25 IFD değerine bölümü olarak tanımlar.

%25 değeri, oturulduğu ya da yatıldığı ilk anda yüzeyin nasıl hissettirdiğini anlatır. %65 değeri ise vücut ağırlığının büyük kısmının taşındığı derinlikte süngerin davranışını gösterir. İkisinin oranı, sünger sıkıştıkça ne kadar hızlı sertleştiğini ortaya koyar. Oranı yüksek bir sünger yüzeyde sert hissettirmeden vücudu iyi taşır; oranı düşük bir süngerde ise vücut tabana kadar çökme eğilimindedir. Sertlik, yoğunluk ve esnekliğin birbirinden farkını sünger sertliği, yoğunluğu ve esnekliği arasındaki fark yazımızda anlattık.

Destek faktörü nasıl hesaplanır?

İki değer de aynı numunede yapılan aynı girinti sertliği testinden gelir; ayrı bir test gerekmez. ASTM D3574 Test B1’de 323 cm² (Ø203 mm) bir baskı plakası numuneye bastırılır ve kuvvet %25 ile %65 girintide okunur. Okumalar, standartta tanımlanan ön esnetme çevrimlerinden ve bekleme süresinden sonra alınır; bu adımlar atlanırsa iki değer de sapar.

Basit bir örnek: bir sünger %25 girintide 120 N, %65 girintide 252 N veriyorsa destek faktörü 252 ÷ 120 = 2,1 olur. Sonuç bir oran olduğu için birimi yoktur. Bu da pound-kuvvet ile yazılmış bir şartname ile newton ile yazılmış bir şartnameyi, iki değer aynı yöntemle ölçüldüğü sürece, karşılaştırmayı kolaylaştırır.

ASTM D3574 ve ISO 2439’da destek faktörü

İki standart da aynı fikre dayanır, ancak sonucun adı, numune ve test sırası farklıdır:

ASTM D3574 Test B1 ISO 2439 Yöntem E
Sonucun adı Destek faktörü (support factor) Sıkıştırma katsayısı (Sf)
Hesaplama %65 IFD ÷ %25 IFD %65’teki kuvvet ÷ %25’teki kuvvet
En küçük numune 380 × 380 × 100 mm 380 × 380 × 50 mm
Aynı testten çıkan diğer sonuçlar %25 ve %65 IFD değerleri Yükleme ve boşaltma eğrisinden histerezis kaybı

Numune kalınlığı ve test sırası farklı olduğu için bir yöntemle bulunan destek faktörü, diğer yöntemle bulunan sıkıştırma katsayısıyla doğrudan karşılaştırılmamalıdır. ASTM ve ISO yöntemlerinin eşleşmelerini ASTM D3574 ve ISO karşılıkları tablosunda bulabilirsiniz.

Yüksek ve düşük destek faktörü ne anlatır?

ABD’deki Polyurethane Foam Association, esnek süngerde tipik aralığı yaklaşık 1,5 ile 2,6 arasında verir; değer yükseldikçe destek artar. Uygulamada sonuç şöyle okunur:

  • Düşük oran: Sünger derin sıkıştırmada da yumuşak kalır. İlk anda konforlu hissettirebilir, ancak ağır kullanıcılarda taban hissi oluşabilir.
  • Aralığın ortası: Yumuşak yüzey ile derindeki destek arasında denge.
  • Yüksek oran: Sünger sıkıştıkça belirgin şekilde sertleşir. Yüksek esneklikli (HR) süngerler genellikle bu tarafta yer alır; bu yüzden hem yumuşak hissettirmesi hem de vücudu taşıması gereken oturma yüzeylerinde tercih edilir.

Tek bir doğru değer yoktur. Yatağın konfor katmanı ile bir oto koltuğu minderi farklı oranlar ister; hedef değer ürün şartnamesinde belirlenmelidir.

Destek faktörünü neler etkiler?

Destek faktörü yalnızca yoğunluğa değil, büyük ölçüde hücre yapısına ve polimer kimyasına bağlıdır. Aynı yoğunluktaki iki sünger, birinin hücre yapısı daha açık ve düzensizse farklı oran verebilir. Formülasyon, poliol tipi ve üretim yöntemi de sonucu etkiler. Yoğunluk yine önemlidir, çünkü derin sıkıştırmaya ne kadar malzemenin direnç göstereceğini belirler; ancak sonucu tek başına belirlemez.

Destek faktörü ile top sıçrama esnekliği çoğu zaman birlikte okunur. Esneklik süngerin ne kadar enerji geri verdiğini, destek faktörü ise yük arttıkça direncinin nasıl büyüdüğünü anlatır. Bir sünger birinde iyi, diğerinde zayıf sonuç verebilir; bu yüzden iyi bir şartname ikisini de içerir. Esneklik testini sünger esneklik (geri sıçrama) testi yazımızda anlattık.

Şartnamede destek faktörü nasıl belirtilir?

Destek faktörü şartnamede tek başına yazıldığında tedarikçi ile alıcı aynı sayıyı farklı yorumlayabilir. Anlaşmazlığı önlemek için şu bilgiler birlikte verilmelidir:

  • Test yöntemi: ASTM D3574 Test B1 veya ISO 2439 Yöntem E
  • Numune ölçüsü ve kalınlığı
  • %25 IFD hedefi ve toleransı
  • Destek faktörü için alt sınır veya hedef aralık
  • Şartlandırma koşulları ve üretimden sonraki bekleme süresi

Bu bilgiler olmadan iki laboratuvarın aynı süngeri ölçüp farklı oranlar bulması şaşırtıcı değildir. Özellikle ihracat siparişlerinde alıcının hangi standardı kullandığı baştan sorulmalıdır.

Destek faktörü sonuçları nerede yanıltır?

Farklı numune kalınlığı: 50 mm numunede ölçülen oran, 100 mm numunede ölçülenle doğrudan karşılaştırılamaz. Kalınlık mutlaka raporlanmalıdır.

Farklı yöntem: ASTM B1 ile ISO 2439 farklı ön esnetme çevrimleri ve bekleme süreleri kullanır. Raporda yöntem belirtilmelidir.

Şartlandırma: Üretimden hemen sonra ya da standart ortam dışında test edilen sünger güvenilir IFD değeri vermez ve oran da bu hatayı taşır. Bekleme ve şartlandırma kurallarını sünger numune hazırlama ve şartlandırma yazımızda topladık.

Oranı tek başına okumak: Destek faktörü 2,0 olan iki sünger sertlik bakımından birbirinden çok farklı olabilir. Oran her zaman %25 IFD değeriyle birlikte verilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Destek faktörü ile SAG faktörü aynı şey mi?

Evet. Destek faktörü, SAG faktörü ve sıkıştırma modülü aynı oranı anlatır: %65 IFD değerinin %25 IFD değerine bölümü.

Yatak süngeri için iyi bir destek faktörü kaçtır?

Katmana ve hedeflenen hisse göre değişir. Tipik esnek süngerler yaklaşık 1,5 ile 2,6 arasındadır ve yüksek değer daha iyi destek anlamına gelir. Hedef değer şartnamede belirlenmelidir.

Yoğunluk arttıkça destek faktörü de artar mı?

Her zaman değil. Yoğunluğun etkisi vardır, ancak hücre yapısı ve formülasyon çoğu zaman daha belirleyicidir. Aynı yoğunluktaki iki sünger farklı destek faktörü verebilir.